Op 21 september 1213 verleende graaf Willem I Geertruidenberg stadsrechten, waarmee het de oudste stad van het Graafschap Holland werd. Reden om dat met regelmaat feestelijk te herdenken. In 1963 vond van 10 t/m 19 augustus de viering van 750 jaar plaats. Elke dag dansen in het aan de Markt 14 gevestigde Hotel Stal met het Orkest Septet Cor Luiten, een lezing van prof. dr. I.J. Brugsma over de geschiedenis van de stad en tentoonstellingen over de Biesbosch en vanzelfsprekend de geschiedenis van de stad in de Marktkazerne waren onderdelen van het programma. In 1988 werd het 775-jaar stad gevierd en ontving de gemeente het door dokter J. Jaspers ontworpen fontein met kikkers van de gezamenlijke Bergse Industrieën dat te vinden is in het Plantsoen. In 2013 vond de viering van 800 jaar stad plaats. Het programma besloeg in feite het hele jaar, waarbij de organisatie zich concentreerde op vier hoogtepunten: Koninginnedag, de landelijke Vestingdagen op 18, 19 en 20 mei, een volksfeest en een officiële herdenking. De coördinatie lag in handen van een ambtelijke projectgroep die werd ondersteund door het ‘Genootschap van de Handschoen’, terwijl het comité van aanbeveling bestond uit burgemeester Matthieu Meijer en een aantal ‘gezeten burgers’. Onderhuidse kritiek was dat het weleens een regentenfeestje zou kunnen worden. Toenmalig wethouder Ruud van den Belt weerlegde dat met de woorden: “We laten de burgers de initiatieven nemen; er zijn dertig organisaties en verenigingen bij betrokken, inclusief buurtverenigingen.’ De viering van 800 jaar stad was een succes. Dat kan bepaald niet, althans volgens diverse regionale en landelijke kranten, gezegd worden van de viering van het 725-jarig bestaan van de Stad Geertruidenberg in 1938.
Door Jan Hoek
De reacties in de pers over de ‘Feestelijke herdenking van Geertruidenberg 725 jaar Stad’ die plaatsvonden van 27 augustus t/m 4 september 1938 waren veelal negatief. Dat blijkt uit krantenkoppen van regionale en landelijke dagbladen. Koppen als ‘Een feest met ruzie’, ‘Feesten ingezet met een teveel aan speeches’, ‘Negen feestdagen waren te lang’, Programma te groots van opzet’ en ‘Oude dorpsstrijd doet zijn invloed gelden’ logen er niet om. Op 29 augustus is in het Dagblad voor Noord-Brabant en Zeeland te lezen: ‘(…) Door kleingeestige “dorps”-politiek dreigen de grootsch opgezette en met overvloed van redevoeringen geopende feesten ter gelegenheid van het 725-jarig bestaan van Geertruidenberg als “stad” niet in alle opzichten te zullen slagen. Daardoor zullen enkele punten van het programma dan ook geen doorgang vinden. Men ging de fout in om het grootste gedeelte wat men aan officiële plechtigheden in petto had, op den eersten dag samen te proppen. Zoo moest het feest wel op een halve mislukking uitlopen. Het feest is ietwat geforceerd en vandaar ook het verschijnsel dat men zich heeft opgemaakt het 725-jarige bestaan van de stad zoo luisterrijk te vieren, in plaats van het 750-jarig bestaan af te wachten. De opzet van het feest was veel te groot. Het is gestikt in eigen overdadigheid.’
Vete burgemeesters
‘Een reeds lang bestaande veete tusschen de familie van den vorigen en die van de tegenwoordigen burgemeester schijnt hieraan niet vreemd te zijn. De familie van den oudburgemeester (Allard, red) wil in Geertruidenberg baas blijven, terwijl de tegenwoordige burgemeester (Bianchi, red) baas wil worden. Daardoor is het feestcomité min of meer in twee kampen verdeeld, hetgeen natuurlijk aan een effectieve uitvoering van het programma niet te goede komt”, stelt het Dagblad van Noord-Brabant en Zeeland in een artikel op 29 augustus. Een dag later schrijft die krant dat ‘de tegenstelling tusschen oud en nieuw Den Berg aan dezen gang van zaken niet vreemd is’: ‘(…) Ieder die Geertruidenberg en de mentaliteit van zijn inwoners kent, weet dat er in die gemeenschap ongemeen scherpe tegenstellingen bestaan, dat het er kan broeien. Een scherp waarnemer kan er ondergronds en achterbaks gerommel en gewroet waarnemen, alsof met den gang van zaken in Den Berg het wel en wee van de hele wereld afhangt. De oude Bergenaren streven er in hun conservatisme Geertruidenberg te behouden in vorm en samenstelling zooals zij het altijd hebben gekend. Terwijl de nieuwe Bergenaren minder aandacht hebben voor het Geertruidenberg zooals het was, dan voor het Geeruidenberg zooals het is en worden moet. Over en weer verwijten de partijen elkaar despotisme en een verraad aan de traditie. Duidelijk is dit b.v. tot uiting gekomen bij de plannen tot annexatie van Geertruidenberg, die in de laatste jaren aan de orde zijn geweest. Wij kiezen dit voorbeeld, omdat het met het feest van vandaag nauw verbonden is.’ De ‘annexatie’ zou onder de naam Gemeentelijke Herindeling, door de samenvoeging van de gemeenten Raamsdonk en Geertruidenberg, pas in 1997 plaatsvinden. De organisatie van de viering 725 jaar stad was in handen van ‘Sinte Geerten Berghe Stichting’. Bijzonder is dat het adres van het secretariaat Stadsweg 1 is, ofwel Villa Pinksterbloem, van oud-burgemeester Herman Allard.
Tentoonstelling niet/wel geslaagd
In het uitgebreide 48 pagina’s tellende programmaboekje staat voor maandag 29 augustus aangekondigd dat om 11.00 uur de officiële opening plaatsvindt van de ‘Tentoonstelling van Handel, Landbouw & Nijverheid’. Een landelijk dagblad schrijft daarover: “Twee diesels, één brandspuit en één stand van een oliehandel waren vanmorgen de eenige stands op de tentoonstelling, waarvan de officiële opening met vette letters in het programmaboekje was aangekondigd. Toen de verslaggevers vanmorgen in de feestende stad arriveerden, bleek er niemand van het feestcomité te vinden te zijn, terwijl de inwoners slechts vaag de plaats wisten aan te duiden, waar de tentoonstelling had moeten staan. Toen wij daar eens gingen kijken, stonden achter een omheining van kippengaas alleen bovengenoemde voorwerpen, waarvoor niemand enige belangstelling toonde. Het feestcomité had dan ook maar wijselijk besloten de expositie niet officieel te openen en zich niet op straat te vertonen.’ In de regionale De Dongebode van 1 september 1938 staat echter een totaal ander verslag van de tentoonstelling. Te lezen is: ‘(…) ’s Morgens om 11.00 uur bezichtigde het Stichtingscomité de tentoonstelling waar o.m. vertegenwoordigd waren de Calvé fabrieken uit Delft, de Deutz motorenfabriek uit Rotterdam, waarvan de hoofdvertegenwoordiger voor Geertruidenberg en omstreken de Gebr. Speetjens zijn, de N.V. Galvanitas, stalen meubelfabriek en de aardewerkwerkfabriek Tub, beide laatste uit Geertruidenberg en drukkerij Antoine met de Olympia schrijfmachine, terwijl in dezen stand een automatische degelpers te zien is.’ Dan is het weer verwarrend dat Stichting-voorzitter Sassen tijdens de slotvergadering stelt: ‘het eenige dat minder goed geslaagd is, is de tentoonstelling. Dit is niet te wijten aan het comité en niet volledig aan den exploitant, maar aan zijn vertegenwoordiger die schijnvoorstellingen had gedaan. Hadden wij, zooals ik persoonlijk gaarne had gezien, zelf de exploitatie in handen gehad, dan was ook dit goed geslaagd.
De Dongebode
Wie alleen ‘De Dongebode’ van 1, 3 en 10 september heeft gelezen, kan niet anders dan concluderen dat de viering van 725 jaar Stadsrechten een geweldig succes was. Herman Allard Jr., secretaris van de ‘Sinte Geerden Berghe Stichting’, schrijft in een ingezonden brief op 10 september dan ook: ‘(…) Wat de pers betreft mag een bijzonder woord van lof voor de aanmoedigende correcte en opbouwende verslaggeving van het plaatselijke weekblad De Dongebode, die het Stichtingsbestuur een zeer sterken steun bij haar werk geweest is, hierbij zeker niet ontbreken.’ Opvallend is dat in de officiële feestgids secretaris Allard drie pagina’s tekst heeft, zijn vader oud-burgemeester Mr. H.J.C.M. Allard twee volle pagina’s en wethouder Sassen, tevens voorzitter van ‘Sinte Geerden Berghe Stichting, bijna twee pagina’s, terwijl van burgemeester J.F.L.M. Bianchi, in de Volkskrant van 27 augustus 1938 ‘een eminente leider, in wiens krachtige handen het bestuur van de stad berust’ genoemd, geen woord in het programmaboekje te lezen is. In De Dongebode van 15 oktober 1938 staat het verslag van de slotvergadering met als subkop: ‘De feesten, ook financieel’ goed geslaagd. ‘Woensdagavond om kwart over 8 werd in de bioscoopzaal een vergadering gehouden van het bestuur van de Sinte Geerden Berghe Stichting. De vergadering werd door een 80 personen bijgewoond. Enkelen hadden bericht van verhindering ingezonden waaronder ook burgemeester Bianchi’, zo begint het artikel. Stichting voorzitter Sassen zei onder meer in zijn in de krant compleet afgedrukte rede: ‘Wij zijn nu allen bijeengekomen om de plechtige uitvaart van ‘ons feest’ bij te wonen. En zoals we ons feest enthousiast en met volle overgave hebben opgebouwd en gevierd, zoo gaan we het nu ook enthousiast begraven. Onze feesten zijn naar opzet en vorm volkomen geslaagd. Tekortkomingen zijn er geweest, zullen er altijd zijn, we zijn maar arme menschenkinderen. Bepaalde ogen, die altijd op foutjes gluurden en dan glunderden en glimlachten, is hoogstens disqualificatie voor die kritikasters, waaronder een Brabantsch blad uit Tilburg. Hun pogingen zijn te pletter geslagen op het algemeene enthousiasme, op de algemeene energie. Wat die lieden bereikt hebben is, dat we ze als volkomen quantité négligeable (vert.: verwaarloosbare hoeveelheid, red) terzijde schuiven. Ontzaggelijk veel menschen hebben onze stad bezocht en zijn tevreden en vol lof huiswaarts gekeerd. Alleen ‘Oud den Berg’ werd al bezocht door 20.000 menschen, gecontroleerd. De Kamerheer van H.M. de Koningin had een en al lof over de organisatie der feestelijkheden en ook andere officiële genoodigden hebben verklaard dat de organisatie af was.’ En dan partij kiezend: ‘En speciaal de oude Bergsche families (lees: o.a. de familie Allard, red) hebben een merkwaardige jeugdigheid getoond’. Het is duidelijk: politiek gekonkel in de gemeente Geertruidenberg is van alle tijden!
(De afbeeldingen in dit artikel zijn opgenomen ter illustratie van het artikel en vallen onder het citaatrecht conform art. 15a Auteurswet.)